Według badań tylko 2-11% ludzi mających traumę jest prawidłowo zdiagnozowana. 50 % osób mających CPTSD, kompleksową traumę ma depresję. Jest ona uważana za jeden z symptomów złożonej traumy. Wiele osób, które ma ADHD, ma także depresję i CPTSD, jest mylnie diagnozowanych i nie umie ich rozpoznać. Nie rozpoznane lub źle zdiagnozowane i „psychologizowane” mogą stworzyć nerwicę, uzależnienia, współuzależnienie i doprowadzić do przemocy, a nawet samobójstwa.
Odpowiednie wsparcie we właściwym momencie, psychoedukacja i uważnie dobrana terapia, pomoże zmniejszyć ci symptomy i da ci szansę na satysfakcjonujące życie.

Pamiętaj : Zdrowie psychiczne to nie cel, to proces, w którym ważniejsza jest uważność na to jak kierujesz, a także to z kim podróżujesz, niż gdzie dojedziesz. Pierwsza lekcja jazdy, to często psychoedukacja, regulacja i stabilizacja układu nerwowego. Kolejna rozpoznawanie triggerów, komunikacja zwłaszcza w konflikcie i stawianie granic. Stawianie granic to budowanie struktury relacji, określanie co jest ok, co nie, gdzie się kończy twoja odpowiedzialność, gdzie drugiej osoby zaczyna. To także rozwój kreatywności, zdolności adaptacyjnych, myślenia krytycznego (zdolności do logicznego i obiektywnego analizowania oraz oceniania informacji, zrozumienia problemu w głębszym kontekście, bardzo przydatnej w obecnych czasach, gdy fake newsy i dezinformacja są na porządku dziennym I rozróżnienie prawdy od fikcji, prawdziwe wiadomości od manipulacji jest ogromnie ważne)

Aby ułatwić ci określenie z czym się zmagasz, a także z czym mogę ci pomóc, przygotowałam dla Ciebie opis.

ADHD

Według wielu ekspertów nazwa ADHD czy deficyt uwagi jest błędna, a ADHD, to trudności z utrzymaniem uwagi w nieprzyjaznym środowisku, albo kiedy mózg uznaje, że czynność jest nieprzyjemna. 

Czemu przyjemność może być tak ważna dla mózgu ? Niedobór neurotransmitera norepinephrine, regulującego centrum przyjemności i nagrody, ma wpływ na motywacje. A tego powodu osoba z ADHD może mieć trudności z dokończeniem zadań i wypowiedzi jeśli jej mózg uzna je za nieprzyjemne lub groźne. Może mieć trudności z krytycznym myśleniem, czyli regulacją układu nerwowego, samoświadomością własnych ograniczeń, analizą dostępnych informacji, w szerszym kontekście, zrozumieniem ich znaczenia, wyciąganiem wniosków, jasnym przedstawieniem swojego rozumowania.

Przykład : Jan buduje bardzo skomplikowane rzeczy sam w garażu, sprząta i myśli miałem produktywny dzień. Następnego ranka odkrywa, że zapomniał o bardzo ważnym spotkaniu, zrobił nie to co było priorytetem i nie miał szortów kąpielowych, pomimo, że jest na pływalni, a klucz od domu zostawił w zamku. Ma trudności z wytłumaczeniem tego i ze snem.

To nie zależy od Jana. Tak działa jego mózg, kiedy jego układ nerwowy rozreguluje się. On potrzebuje wsparcia, zrozumienia, motywacji, nie krytyki czy porad typu : przestań unikać, zrób to wreszcie, przestań się lenić, chodzić z głowa w chmurach albo uspokój się i zbuduj normalna relacje. Wreszcie wysłów się porządnie i skończ to zdanie. To nie pomaga, a zawstydza i izoluje. Jest fatalne, a niestety czeste. To często pogarsza stan osoby. Jeśli Jan nie ma nikogo z kim mógłby się co – regulować, nikt nie nauczy go jak stawiać granice, komunikować potrzeby, nazywać co czuje, pomimo, że coś wie może zamrażać się, nie móc powiedzieć słowa zwłaszcza w czasie debat, trudnych momentów i milczeć.

Jeśli nie przynależy do grupy, która to rozumie i go wspiera, to jego organizm może przez lata być chronicznie rozregulowany, mózg łączyć się coraz bardziej chaotycznie, a układ nerwowy naprzemiennie nadmiernie przyspieszać i zamrażać. Wtedy zmiana połączeń, jest niemożliwa, a zachowania poprzez ograniczone działanie kory mózgowej, odpowiedzialnej za krytyczne myślenie i złożone decyzje coraz bardziej kompulsywne.

Niektórzy proponują podział ADHD  na 3 typy 

1. trudności z utrzymaniem uwagi i szybkie znudzenie, trudności z utrzymaniem konwersacji, 

2. hiperaktywność i impulsywność, mówienie czegoś bez pauzy, przemyślenia, trudność z zatrzymaniem, byciem wyrozumiałym i cierpliwym, 

3. kombinacja 1 i 2

To także uproszczony podział.

70 % ludzi z ADHD w pewnym momencie życia ma depresje, często CPTSD, czyli wiele innych symptomów.

DEPRESJA

Rodzaje : reaktywna, relacyjna, związana z odrzuceniem, przemocą, opuszczeniem, bardzo trudnym wydarzeniem.

• uczucie smutku, jednak ten smutek jest inny, jest uczuciem rozpaczy, dłuższym niż 2 tygodnie i często połączonym z uczuciem pustki, bezsilności,
• może mu towarzyszyć poirytowanie, frustracja, trudność z wypoczynkiem, poczucie wewnętrznego napięcia i niepokoju, pobudzenie psychoruchowe,
• pesymistyczna ocena własnej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, poczucie utraty sensu życia, poczucie braku nadziei,
• spadek popędu seksualnego, brak ochoty na seks, który nie sprawia przyjemności,
• jedzenie zbyt dużo lub mało,
• kłopoty ze snem (spanie zbyt dużo lub mało),
• przewlekłe zmęczenie i przemęczenie,  
• negatywne myśli i odcięcie od czucia dysocjacja,
• sensoryka nadwrażliwa lub otępiona,
• nadmierne nieuzasadnione poczucie winy,
• izolacja,
• osłabienie pamięci i koncentracji uwagi,
• stany lękowe – poczucie stale utrzymującego się lęku o nieokreślonym, przewlekłym charakterze oraz zamartwianie się o przyszłość,
• trudności w codziennym funkcjonowaniu, zanik zainteresowań, niemożność podjęcia czy rozpoczęcia różnych czynności (np. zrobienia makijażu, pójścia do pracy lub podjęcia dobrze znanych zadań, zrobienie zakupów itp.),
• nadmierne zwolnienie fizyczne, myślowe, komunikacyjne, trudności z ruchem, jakby mini paraliż, zmęczenie,
• nie odczuwanie przyjemności, otępienie,
• dysregulacja układu nerwowego i myśli samobójcze,
• koncentracja na przeszłości
• bardzo duże obwinianie siebie.
• czarnowidztwo

Dwa podstawowe objawy tej choroby oraz minimum dwa objawy dodatkowe, spośród wymienionych powyżej, mogą świadczyć o depresji.

Uwaga ! Depresja endogenna czy głęboka lękowa, wymaga specjalistycznego leczenia ponieważ, to poważne zaburzenie o podłożu biologicznym. Jej przyczyną jest zaburzone funkcjonowanie układu nerwowego. U chorego stwierdza się za niski poziom neuroprzekaźników odpowiadających za dobre samopoczucie i witalność organizmu: serotoniny, noradrenaliny i dopaminy. Często inną budowę i połączenie mózgu, a także czynniki środowiskowe.

Depresja endogenna trwa wiele miesięcy, czasem nawet lat. Objawy tej choroby są bardzo silne, a leczenie wymaga środków farmakologicznych, a czasem nawet leczenia w szpitalu. W najtrudniejszych przypadkach psychoterapia nie przynosi żadnego skutku, pojawiają się bardzo częste myśli samobójcze. Pewną ulgę przynosi choremu, często praca z delikatnym dotykiem. Wiele badań wskazuje na to, że depresję można odziedziczyć, jeśli w najbliższej rodzinie pojawiła się już ta choroba. W takiej sytuacji ryzyko zachorowania krewnych pierwszego stopnia wynosi od 10 do 25 procent (Jarema, Rabe-Jabłońska).

W bardzo zaawansowanej depresji mogą wystąpić :

• urojenia (fałszywe, chorobowe i nie poddające się korekcie ze strony otoczenia, przekonania) winy, ubóstwa, nieuchronnej kary, końca życia lub świata, katastrofy rodzinnej lub osobistej,
• omamy (głównie głosy potwierdzające treść urojeniowych przekonań lub namawiające do wyrządzenia sobie krzywdy),
• osłupienie (tj. zahamowanie aktywności ruchowej, zerwanie kontaktu z otoczeniem)

Rodzaje depresji : melancholiczna , którą charakteryzują takie cechy jak: brak reaktywności nastroju, anhedonia, utrata masy ciała, poczucie winy, pobudzenie lub zahamowanie psychoruchowe, gorszy nastrój w godzinach porannych, przedwczesne poranne budzenie się;

– depresja atypowa (tak zwana odwrócona) objawia się nadmierną sennością, zwiększonym łaknieniem, gorszym samopoczuciem wieczorem, reaktywnością nastroju, paraliżem ołowianym, wrażliwością na odrzucenie w stosunkach interpersonalnych;

– depresja krótkotrwała nawracająca, która trwa kilka dni i pojawia się średnio raz w miesiącu;

– depresja sezonowa  zwykle występująca jako reakcja organizmu na brak światła; wiąże się z regularnym pojawianiem się i ustępowaniem epizodów depresyjnych zazwyczaj jesienią i zimą;

– depresja o przebiegu przewlekłym  (dystymia), o której można mówić wówczas, gdy pełne kryteria diagnostyczne dla epizodu depresyjnego utrzymują się dwa lata lub dłużej;

– depresja będąca reakcją na żałobę,  charakteryzująca się tym, że objawy depresyjne trwają dłużej niż dwa miesiące;

– depresja poporodowa,  diagnozowana w przypadku kobiet, u których epizod depresyjny rozpoczyna się w czwartym tygodniu po porodzie;

– depresja w wieku starszym,  oznaczająca znaczne upośledzenie procesów poznawczych – pseudootępienie depresyjne;

– depresja maskowana  to zespół depresyjny, który przykrywają inne objawy chorobowe, na przykład zaburzenia lękowe, zespół obsesyjno-kompulsywny, jadłowstręt psychiczny czy okresowe nadużywanie alkoholu, narkotyków, leków;

– depresja psychotyczna  wiążąca się z urojeniami i omamami

Bardzo ważne : depresja to poważna choroba, jedna z najczęstszych chorób na świecie. Im wcześniej dostaniesz, pomoc tym szybciej możesz zmniejszyć jej objawy i opóźnić rozwój. Bardzo dobrze działają leki, niestety leki nie poradzą sobie z CPTSD, które dotyczy istnienia nas w relacjach.

Połączenie ADHD, z depresją reaktywną, często jest wstępem do CPTSD, czyli relacyjnej traumy złożonej.

Cechy wspólne, wszystkie powyższe symptomy, między innymi: trudności ze snem, poczuciem wartości, komunikacją, zmiana percepcji czasu i przestrzeni, zmiany apetytu i aktywności ruchowej, czarnowidztwo negatywne przekonania o sobie i świecie, napięcie mięśni, trudności z decyzjami zwłaszcza złożonymi i relacyjnymi, nieustannie powtarzanie w myślach negatywnych wydarzeń ze swojego życia, kłopoty z wykonaniem zadań i obsesyjne myśli związane z wątpliwościami osoby cierpiącej na depresję co do jakości wykonywanych przez nią czynności, na przykład: „Jestem bezwartościowy, beznadziejny”, „Nie dam rady”, „Nic nie potrafię”, „Nic mi nie wychodzi”.

Przy CPTSD bardzo charakterystyczne są flashbacki czyli sklejki i trudności w relacjach. Fragmenaryzacja wspomnień i osobowości. Dysocjacja. Często izolacja i unikanie innych. Zagubienie w bliskości wynikające z rozregulowania i trudności komunikacyjnych. Odczucie odrzucenia, lub duszenia się.

Czym jest flashback ? W sytuacjach, które przypominają coś z przeszłości, wspomnienia i odczucia przeszłe, łącza się z teraźniejszymi, intensyfikując reakcje. Mogą wtedy powrócić wspomnienia, historie albo nie, tylko odczucia. Pojawić się ruminacje, czyli pętle, wiry myślowe. Wrażenie jakby część nas cofała się do przeszłości wkręcała nas, a druga cześć gnała naprzód.

Czasem takich reakcji, może być nawet 10 w ciągu jednego dnia. Trwają krótko, jednak reakcje w ciele mogą utrzymywać się bardzo długo. Nawet miesiącami czy latami.

Towarzyszące odczucia : bardzo mocna krytyka, bezsilność, smutek i depresja. Może pojawić się nieproporcjonalna do wydarzenia wściekłość, agresja, albo autoagresja. Osoba może stać się hiperaktywna ruchowo, a potem zamrozić się i odizolować. Podlizywać się innym aby przetrwać, obronić się, uniknąć odrzucenia, lub odrzucać innych zanim zostanie się odrzuconym. Mieć trudności z mówieniem, określeniem limitów, stabilizacją.

Czasem aktywacje, mocne reakcje występują w różnych obszarach życia, np. osoba jest bardzo aktywna zawodowo, daje sobie bardzo dobrze radę w pracy, jest socjalna, stawia ok granice, natomiast staje się depresyjna, unikająca, hypoaktywna, lub agresywna w relacjach intymnych.

Z tego powodu zachowanie takiej osoby, może to być niezrozumiałe dla niej i świata zewnetrznego. Może ona nieświadomie unikać triggerów : miejsc i sytuacji w których istnieje największe zagrożenie agresji werbalnej, fizycznej, odrzucenia, zranienia, ale także poczucia czegoś mocniejszego nawet radości czy ekscytacji.

Inne objawy CPTSD : niskie poczucie wartości, przekonanie o byciu odrzuconym, niewidocznym, wykorzystywanym, bezsilnym, nie szanowanym, duże fałszywe poczucie winy, czasem ukrywane pod nadmierna pewnością siebie i wywyższaniem, agresją, czasem nie.

Okresowe ograniczenia funkcji planowania, autorefleksji, określania limitów, granic, zaburzona ocena sytuacji, komunikacja. I tak jak wcześniej pisałam mogą one być dostępne w pracy w bliskości zwłaszcza sytuacjach konfliktowych zmniejszyć się. To wtedy zazwyczaj dochodzi do impulsywnych zachowań w relacjach, obsesji, uzależnień, szybkiego wydawania pieniędzy, lub stuporu nadmiernej oszczędności.

W wypadku triggera, mocnego zdenerwowania nieświadome odcięcie od ciała i czucia, wrażenie jakby się było nieobecnym, odrelanionym, zaburzenie poczucia czasu i przestrzeni jest czymś normalnym.

Niestety długie przebywanie w tym stanie powoduje wiele symptomów somatycznych, autoimunologicznych, metabolicznych, hormonalnych, brak wyczucia limitów, trudności motoryczne, albo hiperaktywność motoryczną. 

Jeśli CPTSD jest mocne, w czasie z pozoru bezpiecznego ruchu jak jazda na rowerze, czy ćwiczenia, sytuacji pozornie bezpiecznej jednak nowej jak np. randka może dojść do flashbacku i dysregulacji, ataku paniki, dysocjacji czy trudności z koncentracją, potem depresji i bezsilności. 

Trudności z dotykiem, unikanie bliskości emocjonalnej lub fizycznej, lub odwrotnie nadmiernej koncentracji na sobie lub byciu w relacji, nieumiejętności bycia samemu nawet przez chwile, czasem hiperseksualności to kolejne symptomy. 

Ponieważ symptomy CPTSD są tak różne, można je dopasować do wielu schorzeń, CPTSD często mylone jest z narcyzmem, albo borderline. Podobna jest dysocjacja, pustka, intensywny gniew, impulsywność, zaburzenia tożsamości, autoagresja i niestabilność, z chorobami psychicznymi.

CPTSD mogą towarzyszyć przekonania : tylko jeśli będę perfekcyjna ktoś mnie pokocha, zaakceptuje, muszę poświecić się dla relacji, albo nie można nikomu ufać najlepiej być samemu.

Podstawowym sposobem rozpoznawania depresji i CPTSD jest specjalistyczna rozmowa z pacjentem i jeśli istnieje taka możliwość z bliskimi. Duże znaczenie ma też dążenie do wykrycia ewentualnych innych problemów pacjenta, na przykład nadużywania substancji, zaburzeń lękowych, czy współwystępujących chorób somatycznych, mogących imitować lub nasilać objawy depresji (np. choroby tarczycy, układu krążenia, neurologiczne, zakaźne i autoimmunologiczne itp.).

Jednym z podstawowych warunków powodzenia terapii jest dobra współpraca między pacjentem i terapeutą. Warto aby pacjent próbował określać własne cele leczenia, obserwował się i zadawał pytania. Pacjent mający wpływ na wybór terapii i rozumiejący jej cele oraz sposoby ich realizacji lepiej przestrzega zaleceń, co jest kolejnym warunkiem powodzenia leczenia. Kolejnym ważnym czynnikiem jest psychoedukacja, co pozwala lepiej zrozumieć chorobę, a tym samym – lepiej sobie z nią radzić.

Terapia depresji i CPTSD jest zazwyczaj długotrwała. Warto połączyć terapię z wizytą u psychiatry. Nie jest to obowiązkowe.

Leki przeciwdepresyjne nie mają działania doraźnego i nie przynoszą natychmiastowej ulgi. Poprawa rozwija się powoli i wymaga regularnego przyjmowania leków. Leki wspierają pacjenta, często zmniejszając pewne objawy.
Dobrze dobranej farmakoterapii zwykle nie towarzyszą nasilone bądź liczne skutki uboczne, warto jednak informować lekarza o swoich obawach w tym zakresie, gdyż to ułatwia wspólny wybór odpowiedniego leku.

Koniecznie trzeba też informować o innych przyjmowanych lekach, przepisanych przez innego lekarza lub dostępnych bez recepty (dotyczy to tez preparatów ziołowych).

Ważne : leki przeciwdepresyjne nie uzależniają.

Depresja jest realną i poważną chorobą, CPTSD rozległą raną, powodującą zmiany biopsychosocjalne np. rozregulowanie układu nerwowego. Nie są kaprysem lub „wymysłem” pacjentów, czy współczesności. To zarazem choroby i rany, które można leczyć. Wielu naukowców uważa, że zaburzenie w wypadku traumy to fatalne określenie, bardziej adekwatne to rana.

Przy prawidłowym rozpoznaniu i odpowiedniej terapii u zdecydowanej większości pacjentów są szanse zmniejszenia objawów i powrót do satysfakcjonującego życia.

Terapia ma pomóc nam spojrzeć na siebie z boku, edukować, wspierać, zmniejszyć krytyczny głos w głowie i zniekształcenia poznawcze, przygotować do życia, zwiększyć rezyliencje, polepszyć komunikacje, stworzyć nowe wspomnienia. To właśnie stworzenie tych nowych wspomnień w czasie terapii ekspozycyjnej, daje nam większy wybór. Poza tym zbudowanie siatki wsparcia i zabezpieczenie pacjenta na wypadek nawrotu odczuć z etapu niewerbalnego pozwala pacjentowi poruszać się bezpiecznie w świecie informując innych o swoich ograniczeniach i potrzebach.

Czym są zniekształcenia i błędy poznawcze ?

Zniekształcenia poznawcze, to wyolbrzymione i/lub irracjonalne wzorce myślenia, które podtrzymują i utrwalają obecność objawów i zaburzeń. Depresje i nerwicę można zmniejszyć lekami, CPTSD potrzebuje stabilnej relacji z drugim człowiekiem.

Obecność zniekształceń poznawczych w myśleniu skutkuje postrzeganiem rzeczywistości w sposób stronniczy, zafałszowany i często negatywny. Można powiedzieć, że przekonują one umysł osoby, iż to co widzi jest prawdziwe, podczas gdy w istocie takie nie jest. W rezultacie, osoba często postrzegająca świat w oparciu o zniekształcenia poznawcze (nie uzmysławiając sobie tego) może mieć bardzo negatywny albo nadmiernie pozytywny, wyidealizowany obraz świata, innych ludzi i własnej osoby.

Zniekształcenia poznawcze występują u wszystkich ludzi, także tych nie doświadczających problemów psychicznych. Dopiero ich znaczne nasilenie, duża częstość występowania oraz charakter poszczególnych zniekształceń może skutkować wystąpieniem zaburzeń nastroju (depresja) lub zaburzeń lękowych czy CPTSD.

Przykłady :

• Myślenie w kategoriach wszystko albo nic, zwane też dychotomizacją lub myśleniem czarno-białym – polega na postrzeganiu wydarzeń w kategoriach „zerojedynkowych” a nie realnych odcieni szarości lub kontinuum. Może się przejawiać występowaniem stwierdzeń „zawsze”, „wszystko”, „każdy”, „nigdy”, w sytuacjach gdy nie są one zgodne z prawdą.

Przykłady: Podziwiana osoba popełnia drobny błąd i podziw zamienia się w pogardę i nienawiść.

• Nadmierne uogólnianie (zwane też nadmierną generalizacją) – polega na dokonywaniu pośpiesznych uogólnień bez wystarczających dowodów, lub wyciąganiu bardzo daleko idących wniosków na podstawie pojedynczego wydarzenia.

Przykład:   „Czułem się nieswojo na spotkaniu towarzyskim, więc jestem beznadziejny, nie jestem w stanie nawiązać przyjaźni”

• Filtr mentalny (zwany także selektywną uwagą) – polega na skupianiu się wyłącznie na negatywnych aspektach sytuacji z pominięciem elementów pozytywnych, lub odwrotnie. Odzwierciedla tendencję mózgu do odrzucania informacji niezgodnych z posiadanymi wcześniej przekonaniami.

Przykład :

„Raport w pracy zawierał wskazówkę że jedną rzecz powinienem poprawić (pośród wielu uwag pozytywnych), jestem fatalny”

• Odrzucanie pozytywów, polega na stronniczym ignorowaniu, negowaniu wartości pozytywnych doświadczeń.

Przykład:   „Pogratulowali mi mojego projektu – nie zasługuję na to. Po prostu miałem szczęście. Nie wiedzą co mówią albo są naiwni. A może czegoś ode mnie chcą?”

• Skrótowe wnioskowanie, dochodzenie do poważnych wniosków (zwykle negatywnych) w oparciu o mgliste (lub fikcyjne) przesłanki. Czytanie myśli, czyli wnioskowanie o myślach innych osób w oparciu o ich zachowanie lub komunikację niewerbalną, zakładając najgorszy scenariusz bez weryfikacji poprzez zapytanie osoby co faktycznie myśli. Przepowiadanie przyszłości – stronnicze przewidywanie negatywnych rezultatów zdarzeń bez oparcia w faktach.

Przykład:   „Popatrzył na zegarek podczas spotkania ze mną – musi być śmiertelnie znudzony i uważa mnie za beznadziejną osobę

Przykład:    „Na pewno obleję ten egzamin”

• Wyolbrzymianie/minimalizowanie- przyznawanie nieadekwatnie większej wagi spostrzeganym błędom, słabościom oraz zagrożeniom, i odpowiednio nieadekwatnie mniejszej wagi sukcesom, zaletom i możliwościom.

Przykład:   „Moje niskie oceny na świadectwie wyraźnie wskazują moją niekompetencję, podczas gdy moje dobre oceny nie mają żadnego znaczenia”

• Katastrofizacja – podtyp powyższego zniekształcenia, polega na skupianiu się na mało prawdopodobnym, najgorszym z możliwych scenariuszu zdarzeń.

Przykład:    „Jeśli zrobię prawo jazdy, na pewno będę mieć wypadek”

• Uzasadnienia logiczne – zakładanie, że myśli ujawniają prawdziwą naturę rzeczy, doświadczanie rzeczywistości jako odzwierciedlenie tylko myi.

Przykład:  „Myśle że jestem głupia, więc pewnie taka właśnie jestem”

     „Myśle że coś złego się może zdarzyć, więc pewnie tak będzie”

• Personalizacja – przypisywanie sobie odpowiedzialności za zdarzenia, na które wpływ osoby jest ograniczony lub znikomy.

Przykłady: „Moje dziecko płacze, więc jestem beznadziejną matką”,

    „Mechanik był niesympatyczny, pewnie powiedziałem coś głupiego”

• Nadużywanie imperatywów

– polega na nadmiernym odwoływaniu się do sztywnych, zawsze obowiązujących, a nawet bezwzględnych zasad postępowania. Przejawia się częstym myśleniem w kategoriach „muszę”, „powinienem”, „należy”. Mamy wówczas sztywną i precyzyjną koncepcję tego, jak powinniśmy się zachowywać. Dotyczy to również innych osób. Przeceniamy negatywne znaczenie sytuacji jeśli ktoś nie sprosta naszym oczekiwaniom, lub nie podołamy własnym standardom.

Przykład:                             „To straszne, że popełniłem błąd. Zawsze powinienem być na 100%”.

Podczas psychoterapi staramy się rozpoznawać stosowane przez siebie zniekształcenia poznawcze. W rezultacie stają się one mniej dotkliwe i mniej automatyczne, dzięki czemu odbiór rzeczywistości zyskuje na realności.